Eén van mijn meest favoriete artiesten op dit moment is Elmer. Elmer is in 2021 ‘geboren’ als alias van Merel Pauw, met de provocerende eerste single ‘Je Vader’, en het provocerende uiterlijk van een vrouw met een plaksnor op. Veel mensen weten niet wat ze met Elmer moeten, maar het is een ontzettend goed uitgedacht project – het is een soort ‘performance art’, waarbij het uiterlijk van Elmer bijdraagt aan de boodschap die ze verkondigt. Elmer levert kritiek op mannen en vrouwen, verkrachters en feministen, op de ander en zichzelf.
Na een aantal singles en EP’s bracht Elmer in 2024 haar eerste album platland uit, een geweldige plaat over Nederland op zijn mooist én op zijn lelijkst. Daarbij hoorde een live show die tegelijkertijd een concert en een theatershow was, inclusief kartonnen décor en een outfit geïnspireerd op oud-Hollandse klederdracht. Inmiddels is het weer tijd voor een nieuwe ‘era’, dat hoort bij het nieuwe album MAN, OH MAN. Elmer is nu een washed-up crooner, met vettig haar en een blauw pak en een roze roos op zijn borst. Ik heb de show op Best Kept Secret gezien en was compleet omvergeblazen. Check hier een voorproefje.
Tot zover de context en de disclaimer dat ik enorm subjectief ben. Dan nu naar het album: MAN, OH MAN dus. Het kwam afgelopen vrijdag (18 september) uit en de hype was groot – bij mij, tenminste – en is compleet ingelost. Dit album is, zoals de titel al doet vermoeden, een album over mannen. Maar dat is te kort door de bocht; het is een album over de manier waarop vrouwen naar mannen kijken, hoe mannen naar vrouwen kijken, hoe mannen naar elkaar kijken, hoe Elmer naar mannen kijkt en hoe mannen naar Elmer kijken. Al die thema’s worden geïntroduceerd in het eerste nummer ‘EEN JAS’, met een fantastische compilatie samples op een 90’s-hiphop beat.
Elmer is altijd al een soort drag king geweest, maar met dit album identificeert Elmer zich meer met mannen dan ooit; ze kruipt echt in hun huid, benadert mannen vanuit pure empathie, zelfs als het over ongemakkelijke onderwerpen gaat, zoals verkrachting. ‘NOG HEEL EVEN’ is deels geschreven vanuit het perspectief van iemand die aan het verkrachten is. Het is ontzettend ongemakkelijk om naar te luisteren als ze rapt: “Ik heb alles goed gedaan / Ik zoek altijd naar respect / Zal nooit over grenzen gaan / Ik had echt een ‘ja’ verstaan” en vervolgens in het refrein kreunt “nog heel even”. In het tweede couplet verklaart Elmer waarom ze “in de huid van de duivel” kruipt: “omdat er in ons allemaal een duivel leeft”. Ze erkent dat ze zichzelf niet geliefd maakt met dit standpunt, dat ze een “verrader” is, maar eigenlijk roept Elmer dus op tot zelfreflectie en empathie. Nuance is een thema dat veel voorkomt in het werk van Merel Pauw, als Elmer maar ook in het theatercollectief DIEHELEDING, en dat zie je hier ook weer terug. Ze heeft je geen antwoorden, maar nodigt je uit om zelf je mening te vormen: “Dus beter loop je naar de spiegel”.
‘SLEUTELS TUSSEN VINGERS’ is ook een uitnodiging om in de spiegel te kijken, maar dan als vrouw die bang is voor (zwarte) mannen. Het is een geweldig duet samen met Ray Fuego van PLOEGENDIENST, waarin Elmer de rol aanneemt van een bange vrouw die ’s nachts naar huis loopt, en Ray Fuego de ‘enge zwarte man’ die toevallig achter haar loopt. Voor mij is dit nummer een erkenning dat het inderdaad eng is om als vrouw in het donker over straat te gaan, maar dat het ook oneerlijk is om alle mannen over één kam te scheren, en misschien zelfs een beetje racistisch. Angst heeft een functie, maar misschien slaan we er soms een beetje in door. Misschien is die angst niet helemaal gegrond in de werkelijkheid.
Tekst gaat hieronder verder
Er staan ook grappige nummers op deze plaat, zoals ‘MEISJES!’, waarin Elmer en Nnelg elkaar advies geven over flirten en seks met vrouwen. Het is een kwetsbare kant van mannelijkheid, of misschien gewoon menselijkheid, waardoor je extra van mannen gaat houden. Dit nummer komt na ‘ONZICHTBARE PIK’, dat gaat over een andere kant van onzekerheid rond seks: de impliciete verwachtingen die we van vrouwen kunnen hebben in de slaapkamer, en hoe ‘empowering’ het is om je masculien te gedragen als vrouw. Meteen is dat ook een liefdesbrief aan ‘feminiene mannen’, “en nu hopen dat ze ook op masculiene vrouwen vallen”.
‘MOONCUP’ is een vreemde eend in de bijt, want mannen spelen hierin he-le-maal geen rol. Toch snap ik dat deze track het album heeft gehaald, want het is een absolute banger, en een soort zusje van ‘slecht idee (let’s do it)’, een andere track van Elmer. Het is een trippy avond uit terwijl je ongesteld bent, vol slechte beslissingen. Aan het eind van dit nummer zit een fragmentje uit de podcast ‘Drie Kwartjes’ van Vjeze Fur en WiWa van De Jeugd van Tegenwoordig, waarin ze kritiek uiten op Elmer, wat fungeert als een bruggetje naar ‘ALLE JONGENS ZIJN GEMEEN TEGEN MIJ’. Dit album zit vol met dat soort bruggetjes, dus hem van voor naar achteren luisteren is een must.
Tekst gaat verder onder afbeelding
De singles van dit album, waar ‘ALLE JONGENS ZIJN GEMEEN TEGEN MIJ’ eentje van is, zijn allemaal ijzersterk. Ze laten de muzikale diversiteit van Elmer zien: die track heeft een autotune-heavy refrein en fantastische rap verses; ‘GEEN BEEST’ is een punk knaller; en ‘OOK EEN POSE’ speelt met queerness en gender zoals alleen Elmer dat kan. Die laatste is denk ik mijn favoriet, van de singles tenminste, ook omdat Elmer bij de live uitvoering over het podium voguet in haar mannelijke outfit, waardoor mannelijkheid en vrouwelijkheid prachtig met elkaar vervlochten raken. Dat is de kracht van Elmer: de nummers zijn goed, maar de performance is nóg beter, en samen versterken ze elkaar.
MAN, OH MAN is een fantastisch album van begin tot eind, en ik weet zeker dat ik er nog veel meer uit ga halen als ik er nog een paar keer naar luister. Elmer is één van de, zo niet de beste Nederlandse artiest van dit moment, en verdient een veel groter podium (al vind ik het stiekem heel fijn dat ze nog in relatief kleine zaaltjes optreedt). Ga dat album luisteren, en koop een kaartje voor haar show in een venue bij jou in de buurt!
In het kort: MAN, OH MAN is een geweldig nieuw wapenfeit van de theatrale Elmer, waardoor de luisteraar wordt uitgedaagd om eens goed naar zichzelf in de spiegel te kijken. Een ode aan de man, maar wel met een kritisch randje.
